Bealtaine 2011
San Eagrán seo
Aerscéalta

Coiscéimeanna

Dé Domhnaigh 23 Bealtaine 8.15pm

Cill Dara: Tugann Harry McGee faoin aistear céanna is a thug Dónall Ó Conaill in 1843 ar mhaithe le saoirse na tíre. Téann sé as Cill Chuillinn i ndeisceart Chill Dara go Mullach Maistín áit ar bhailigh daoine ó ar fud na tíre chun glór an fhir ar ar thug siad an “Liberator” air a chloisteáil.

Faoi Lán Cheoil

Dé Domhnaigh 20.45

Teastaíonn ó Marie Jones ceol a fhoghlaim agus a sheinm in éineacht leis an bhfidiléir Cathal Hayden, cara léi agus ceoltóir den scoth, chomh maith le Máirtín O’Connor agus Séamie O’Dowd ina baile dúchais Béal Feirste. Is é Máirtín O’Connor teagascóir Marie agus is é a bheidh ag cur comhairle uirthi. Téann sí féin agus Máirtín chuig cleachtadh de chuid an Albert Bridge Accordion Band. Tugtar le fios go raibh baint ag Marie le banna den chineál sin nuair a bhí sí ina leanbh.

Bibeanna Mheiriceá

Dé Domhnaigh 9.30pm

Athrú a bhí i ndán do na mná seo ina mbaile nua. Ba é an rud ba mheasa a deir Maureen Begley ná nach raibh Béarla ar a toil aici. Ní raibh focal Béarla in Inis Meáin agus bhí an saol an-deacair uirthi, ach d’fhoghlaim sí conas Béarla a labhairt. Ní raibh carr ar bith in iarthar Chiarraí ach b’éigean do Betty O’Neill McKeown foghlaim conas tiomáint. Bhí sí ag dul ag obair lá amháin agus í ag súil le páiste nuair a thiomáin sí síos an taobh mícheart de shráid a bhí aon bhealach!

Stair na mBannaí Céilí

Dé Domhnaigh 10pm

Cuirtear síos sa tsraith nua seo ar na bannaí céilí. Cuireadh an chéad céilí ar bun i 1897 i Londain agus b’iad an Gaelic League a d’eagraigh é. Cuirfear dhá bhanna céilí in aithne dúinn sin iad Ceoltóirí na Mainstreach as Co. an Chláir agus The Knochmore Céilí Band as Fear Manach agus iad ag ullmhú do chomórtas na bliana seo.

7 Lá

Gach Mairt 7.30pm

Clár cúrsaí reatha seachtainiúil le Páidí Ó Lionáird. Déanfar scagadh agus plé ar scéalta nuachta atá go mór i mbéal an phobail, go háirithe scéalta réigiúnacha agus Gaeltachta.

Comhrá: Máirín Ní Dhubhchoin

Déardaoin 19 Bealtaine 7.30pm

Is í Máirín Ní Dhubhchoin as na Croisbhealaí, Co. Dhún na nGall a bheidh ag comhrá le Máirtín Tom Sheáinín an tseachtain seo. Insíonn Máirín dúinn gurbh í an chéad bhean riamh a bhí ina cathaoirleach ar Chomhairle Chontae Dhún na nGall. Labhraíonn sí freisin ar an obair a rinne sí do Concern ag tús na 80aidí sa Téalainn.

Ros na Rún

Déardaoin 19 Bealtaine 8.30pm

Tá Caitríona agus Breandán ar ais le chéile agus caitheann siad an oíche in éineacht. Tagann Caitríona trasna ar albam pictiúr le Breandán agus feiceann sí go bhfuil pictiúir aige de pháistí ann, Réailtín iníon Mhichíl ina measc. Bíonn a fhios aici ansin gur péidifileach é. Cuireann Tadhg ina luí ar Lee an pictiúr a thaispeáint do Dara lá na bainise. Ach an ndéanfaidh sí an rud atá Tadhg a iarraidh?

Ó Tholg go Tolg

Déardaoin 19 Bealtaine 9.30pm

Cuirtear síos sa tsraith nua agus éagsúil seo ar dhaoine a bhíonn ag taisteal agus a fhaigheann lóistín saor in aisce. An tseachtain seo beidh na cailíní san Iodáil agus téann siad chuig an Palio di Siena. I Valencia téann siad chuig an bhféile La Tomatina.

Imeall

Déardaoin 19 Bealtaine 10.00pm

An tseachtain seo buailfidh foireann Imeall le Malachy McCourt i Manhattan. Cuireann Ger Wolfe an ceoltóir as Corcaigh síos dúinn ar a albam nua Fréamh: Root agus seinnfidh sé ceol don albam chomh maith.

Cogar: An Portach

Déardaoin 19 Bealtaine 10.30pm

Seo clár faisnéise faoi bhaint na móna agus faoi shaol an phortaigh. Is cuid de thraidisiún agus de chultúr na tíre é baint mhóna ach céard atá i ndán anois don té a bhíonn á baint ó tharla aird anois le tabhairt ar chúrsaí timpeallachta? Taispeánfaidh lucht bainte móna i nGaillimh dúinn faoi mar a bhaintear, a ghróigtear agus scartar í agus an obair uilig a bhaineann le leoraí móna a thabhairt abhaile sa bhFómhar.

Dorn Lán Dúil

Dé hAoine 20 Bealtaine 7.30pm

Sa tsraith seo cuirtear síos ar aistear cheathrar dornálaí agus iad ag déanamh iarrachta áit a bhaint amach i gCluichí Ceannais Dornálaíochta na hÉireann 2007. Díríonn an tsraith seo ar dhá chlub dornálaíochta, ceann i gcathair Bhéal Feirste agus ceann i mbaile cósta Dhún Fionnachaidh i gCo. Dhún na nGall. Tugann an dá chlub léargas éagsúil ar shaol na dornálaíochta. Cuireann an clár seo síos ar dhíogras na ndornálaithe óga a bhíonn ag iarraidh a bheith i mbun troda agus cluichí a bhuachan. Is cuid lárnach de shaol na mbuachaillí óga seo í an dornálaíocht. Cuirtear síos ar shaol neamhghnách na dornálaíochta sa chlár Dorn Lán Dúil.

Oirialla

Dé Domhnaigh 22 Bealtaine 3.25pm

Oirialla Atlantis na hÉireann: Clár faisnéise a dhéanann ceiliúradh ar amhráin, ar fhilíocht, ar bhéaloideas agus ar cheol an chúigiú cúige in Éirinn, Oirialla. Thugtaí ceantar na mbithiúnach air tráth ach bhí oirdheisceart Uladh beo le ceoltóirí agus le filí fadó. Fiosraíonn an clár seo an beocht atá fós le brath sa cheantar sin. Beidh ceol againn le Rónan Ó Snodaigh, Eithne Ní Uallacháin, Séamus Ennis agus Pádraigín Ní Uallacháin. Bhí filí Oirialla cosúil le hiriseoirí an lae inniu ag cur smaointí, dóchas agus aislingí an phobail i láthair. Nuair a bhí Cúige Uladh ina chíor thuathail le linn an 17ú agus 18ú aois, chum na filí caointe den scoth a thug léargas dúinne ar an gcaoi a d’fhulaing muintir na haoise sin. Tugann Pól Ó Muirí agus Paul Muldoon, beirt fhilí, léargas dúinn ar shaol agus ar shaothar na bhfilí seo.

Frederick Douglass agus na Negroes Bána

Dé Céadaoin 25 Bealtaine 9.30pm

Clár faisnéise é seo faoi Frederick Douglass, ‘Martin Luther King’ an 19ú aois. D’ éalaigh sé ón sclábhaíocht agus fuair sé dídean in Éirinn le linn aimsir an Ghorta. Léiríonn an clár seo an tionchar a bhí ag Éirinn ar a shaol agus ar an gceangal a bhí ag muintir na hAfraice le muintir na hÉireann a bhí ina gcónaí i Meiriceá. Cuirtear síos ar Chogadh Cathartha Mheiriceá agus ar an scrios a rinne muintir na hÉireann i 1863 nuair a mharaigh siad Afracaigh-Meiriceánaigh le linn círéibe. Cuirtear síos ar cheist an chine agus ar an gcaoi nár cheart leatrom a dhéanamh ar dhuine ar bith de bharr dhath a gcraicinn, a gcreideamh ná a n-inscne.

Duaiseanna dúbailte Ceilteacha ag saothar fíorasach TG4

Thug dhá shaothar ó TG4 duaiseanna móra faisnéise leo ag tús Féile na Meán Ceilteach 20011 i Steornabhagh ar Oileán Leodhais in Albain tráthnóna.

Bhuaigh An Píopa, an clár faoi chonspóid Ghás na Coiribe in iarthuaisceart Mhaigh Eo, an duais don Chlár Fíorasach Aonair ab fhearr ag an bhFéile agus tugadh an chraobh do Shraith Fhíorasachis Fearr do 1916 Seachtar na Cásca.

Tá cáil bainte amach cheana féin ag an scannán faisnéise An Píopa ina dtugtar léargas ón taobh istigh ar an scoilt i bpobal beag in iarthuaisceart Mhaigh Eo a bhfuil an dá thuairim ann faoin leas a dhéanfaidh críochfort agus píobán gáis atá á thógáil ansin. Fear áitiúil, Risteárd Ó Domhnaill, a stiúraigh an saothar agus fuair sé maoiniú don togra ó TG4, Údarás Craolacháin na hÉireann agus ó Bhord Scannán na hÉireann. Tá duaiseanna aitheanta faighte ag an scannán seo cheana, ó IFTA 2011 agus ag Fleadh Scannán na Gaillimhe 2010. Inné a fógraíodh go raibh mórdhuais Eorpach Circom buaite aige.

Léiríonn an tsraith 1916 Seachtar na Cásca an éagsúlacht a bhain le pearsantachtaí na bhfear a shínigh Forógra an Éirí Amach agus rianann an t-aistear a thug le chéile iad mar cheannairí ar an imeacht chinniúnach seo i stair na hÉireann. Léiriú le Abú Media Teo é, comhlacht neamhspleách léiriúcháin as Gaeltacht na Gaillimhe a bhfuil duaiseanna go leor buaite ag a shaothar eile roimhe seo. Dathaí Keane a stiúraigh agus Aindrias Ó Cathasaigh a scríobh. Fuair an togra seo cistíocht ón scéim Fuaim agus Fís ag Údarás Craolacháin na hÉireann, agus ó fhaoiseamh cánach Alt 481.

Craolfaidh Raidió na Life clár speisialta 30 nm ar an gCéadaoin 18ú Bealtaine chun ceiliúradh a dhéanamh ar an chraobh den tsraith Europa atá ar siúil i mBaile Átha Cliath don chéad uair riamh agus ina thabharfaidh dhá fhoireann ón Phortaingéil aghaidh ar a chéile - Porto a bhuaidh an comórtas i 2003 agus Braga go raibh an t-ádh acu an bua a bhaint sa chluiche leathcheannais tar éis dianchoimhlint le Benfica..

Beidh an clár speisialta seo á chraoladh ar Raidió na Life 106.4FM ó 6.30 i.n go 7.00 i.n ar an gCéadaoin 18ú Bealtaine.

Cuirfidh comhfhreagraí spóirt Raidió na Life, Darren Ó Cléirigh, an clár í láthair agus sa stiúidio le Darren beidh saineolaithe peile le réamhamharc a thabhairt ar an chluiche mór agus le breathnú siar ar shéasúr 2010/11 sa chomórtas Eorpach is spreagúla ar fad.

Deireann Darren Ó Chléirgh go bhfuil sé ag súil go mór leis an chéad chraobh Eorpach ariamh a bheith á imirt ar ithir na hÉireann agus Staid Aviva díolta amach ar fad don ócáid stairiúil seo.

"Cibé mar gheall ar an toradh ar an oíche, sí an ócáid speisialta seo ann féin an fíorbhuaiteoir," dúirt sé.

Le haghaidh tuilleadh eolais tabhair cuairt ar www.raidionalife.ie

Gradam Ónáin

Fógraíodh ag Féile na Meán Ceilteach in Oileán Leodhais in Albain gurb é Rónán Mac Aodha Bhuí Pearsa Raidió na Bliana. Mixture maxture a bhíonn le cloisteáil ar Rónán Beo @ 3, mar a deir sé féin, idir throm agus éadrom – ceol, siamsaíocht, agallaimh, cúrsaí sláinte, cócaireacht, scéalta nuachta, agus Mary Aggie, dár ndóigh. Dúirt Rónán faoin ngradam: Ba mhaith liom mo bhuíochas a chur in iúl don léiritheoir Dónall Mac Ruairí, an rúnaí Eimear Ní Fhearraigh, an teicneoir Pól Mac Fhionnlaoich, chomh maith le Pádraig Ó Braonáin, an Bainisteoir Réigiúnach Séamus Mac Geidigh, agus achan nduine eile sa raidió i dTír Chonaill, i gCasla, i mBaile na nGall agus i mBaile Átha Cliath a thugann achan chuidiú i dtólamh. Agus buíochas ar leith d’éisteoirí RnaG, na héisteoirí is éirimiúla, is doighiúla agus is dílse in Éirinn!

Sláinte Mhaith

Raidió na Gaeltachta, Dé Sathairn 14 Bealtaine 9.30 am

Is é an galar multiple sclerosis a bheidh faoi chaibidil sa tsraith sláinte an tseachtain seo. Is néareolaí comhairleach in Ospidéal Beaumont agus léachtóir sinsearach sa Royal College of Surgeons í an Dr. Orla Hardiman. Déanfaidh sí cur síos ar an gclár inniu ar na tréithe a bhaineann leis an ngalar MS agus faoin taighde leanúnach atá á dhéanamh sa réimse seo sláinte. Tá John Ó Colla as Machaire Rabhartaigh i dTír Chonaill mall sna tríochaidí agus hinsíodh dó roinnt blianta ó shoin go bhfuil multiple sclerosis air. Labhrann sé féin agus a bhean Bríd le Sláinte Mhaith.

ósta go Cósta

Raidió na Gaeltachta, Dé Sathairn 14 Bealtaine 11.00 pm

Tá cáil i bhfad agus i ngearr ar stíl cheoil FM Radio Mheiriceá. D’fhéadfá fuaimrian na haoise a thabhairt ar an stíl cheoil seo – amhráin a insíonn scéal na haoise seo caite agus a raibh tionchar acu ar éisteoirí agus ar cheoltóirí. Sa tsraith nua seo Ó Chósta go Cósta, beidh ceolrianta a insíonn scéal cheoil Mheiriceá Thuaidh agus Éireann ó aimsir na Beach Boys go dtí na Waterboys. Ar an gclár beidh meascán de na clasaicigh éagsúla le cloisteáil – leithéidí Steely Dan, U2, Linda Ronstadt, Thin Lizzy agus na Dixie Chicks, gan trácht ar Sheán Monaghan, Bagatelle agus Kíla. Is í Jó Ní Chéide a chuirfidh an chéad chlár sa tsraith i láthair anocht.

luadar na Leabhar

Raidió na Gaeltachta, Dé Domhnaigh 15 Bealtaine 10.30 am

Inniu ar an gclár déanfar léirmheas ar chnuasaigh nuafhilíochta le Pádraig Mac Fhearghusa, Dairena Ní Chinnéide, Simon Ó Faoláin agus Proinsias Mac an Bhaird.

lamh na Seachtaine

Raidió na Gaeltachta, Dé Domhnaigh 15 Bealtaine 1.15 pm

Rugadh Seán Ó Gallchóir, nó Johnny Sheáin mar ab fhearr aithne air, ar an Mhachaire Loisce i nGaoth Dobhair i 1912. Chaith sé cúig bliana agus dhá scór mar bhunmhúinteoir. Fear ilghnéitheach a bhí ann—múinteoir, scoláire, staraí, aisteoir agus fear pobail. Ar an chlár innniu déanann a mhac Noel Ó Gallchóir, Príomhoide Phobalscoil Ghaoth Dobhair, cur síos ar a athair, agus ar an leabhar dá chuid scríbhinní, Trasna an Ghaoith, atá curtha in eagar aige.

Binn ó na Beanna

Raidió na Gaeltachta, Dé Máirt 17 Bealtaine 7.00 pm

Rugadh an fidléir Bobby Casey i gCrois an Eanaigh in aice le Sráid na Cathrach i gCo. an Chláir sa mbliain 1926. Bhí aithne mhór agus cáil ar a athair John “Scully” Casey a bhásaigh nuair nach raibh Bobby ach 15 bliain d’aois, mar cheoltóir fidile agus chasadh sé an fheadóg mhór agus an consairtín chomh maith. Bhí tionchar mhór ag ceol a athar air agus freisin ag leithéidí Junior Crehan, Michael Coleman, Michael Gorman agus Frank O’Higgins. Bhásaigh Bobby ar 13 Bealtaine 2000, agus tráthnóna ar an gclár déanfaidh Neansaí Ní Choisdealbha comóradh ar a shaol agus a chuid ceoil.

Nuacht a hAon

RTÉ Raidió na Gaeltachta, Dé Céadaoin 18 Bealtaine 1.00 pm

Tabharfaidh an Bhanríon Eilís II cuairt stairiúil ar Éirinn an tseachtain seo, agus tá súil leis go dtabharfaidh sí cuairt ar Pháirc an Chrócaigh inniu. Beidh tuairisceoirí ó Raidió na Gaeltachta i láthair agus coinneoidh siad eolas le héisteoirí Nuacht a hAon maidir le himeachtaí an lae go nuige seo.

Nótaí Ceoil le Fiachna Ó Braonáin

Is é John Spillane an aoi a bheidh ag Fiachna Ó Braonáin ar an gclár an tseachtain seo le labhairt ar a chuid cuimhní cinn ar bhliain faoi leith, agus lena rogha ceoil a chasadh dúinn. As Corcaigh do John ‘An Speal’ Spillane, agus bhí agus tá an-tionchar ag a áit dhúchais ar a chuid cumadóireachta. Ceoltóir, amhránaí, agus file pobail é John, agus tá tarraingt mhór ar a chuid coirmeacha ceoil. Tá gradam Meteor buaite faoi dhó aige, agus tá ocht n-albam eisithe go dtí seo aige. Beidh sé i mbun comhrá anocht le Fiachna Ó Braonáin.

Tá siad ag teacht....

Tá RTÉ Raidió na Gaeltachta ag taifeadadh fógra nua teilifíse – an chéad cheann le fada an lá – ag deireadh mhí an Mheithimh agus tá muid ag iarraidh an baile Gaeltachta is fearr in Éirinn a aimsiú leis an fógra a thaifeadadh ann.

Má shíleann tusa gurb é do bhaile-se an ceann is fearr, bí ag caint linn agus abair linn cén fáth.

Cuir ríomhphost chugainn ag fogra@rte.ie faoin 20 Bealtaine agus Déan cur síos ar an mbaile
Inis dúinn faoi mhuintir an bhaile, cé hiad na caraictéirí móra ann
Inis dúinn faoi na himeachtaí a bhíonn ar siúl ann
Inis dúinn má tá clubanna ar an mbaile nó ranganna nó a leithéid.
AGUS bí cinnte go gcuireann tú neart pictiúirí den bhaile isteach chugainn – mar gur fógra teilifíse atá ann, beidh na pictiúirí an-tábhachtach.
D’fhéadfaí físeán a thaifead chomh maith agus é a chur ar Youtube ach ní gá, is leor na pictiúirí.

ANSIN, má roghnaítear do bhailese…
Beidh do bhailese le feiceáil ag gach duine sa tír amach sa samhradh ar RTÉ agus TG4.
Beidh deis ag muintir an bhaile a bheith páirteach san fhógra.
Beidh dathanna an chumainn áitiúil CLG ar na himreoirí san fhógra.
Beidh Raidió na Gaeltachta ag craoladh ón mbaile ar an lá a mbeidh siad ag scannánnú.
Agus beidh party mór ar an lá sin le ceol + barbeque do mhuintir na háite agus neart craic.

Teastaíonn láthair cruinnithe éigin ar an mbaile ionas gur féidir an fógra a thaifeadadh - leithéidí plásóg b’fhéidir nó cearnóg nó páirc nó céibh fiú.
Bí ag caint linn ag fogra@rte.ie.

Dhá scoláireacht luach €500 le baint ar Raidió na Gaeltachta

Ar mhaith leatsa tréimhse a chaitheamh sa Ghaeltacht i rith an tsamhraidh? Tá Coláistí Chorca Dhuibhne i gcomhar leis an gclár An Saol ó Dheas ar RTÉ Raidió na Gaeltachta ag tairiscint dhá scoláireacht gur fiú €500 an ceann iad le tréimhse a chaitheamh sa Ghaeltacht i gCorca Dhuibhne i mí Iúil nó mí Lúnasa i mbliana.

Níl le déanamh agat má tá spéis agat sna scoláireachtaí seo ach scríobh isteach go dtí an gclár An Saol ó Dheas, RTE Raidió na Gaeltachta Baile na nGall,Trá Lí, Co. Chiarraí, nó ar an ríomhphost saolodheas@rte.ie agus cás a dhéanamh cén fáth gur cheart an scoláireacht seo a bhronnadh ortsa.

Tá na scoláireachtaí seo oscailte do dhaoine ó 10 – 18 bliana d’aois. Fógrófar an bheirt bhuaiteoir ar An Saol ó Dheas ar an Aoine 29 Aibreán.

Cuireann Coláistí Chorca Dhuibhne cúrsaí samhraidh ar fáil i gCorca Dhuibhne gach bliain sa Mheitheamh, Iúil agus Lúnasa, le béim ar spórt ar chúrsaí mhí Iúil agus Lúnasa. Is féidir teagmháil a dhéanamh leo ag 066 9156100 nó www.colaiste.ie .


BLAS

Tá an Samhradh buailte,tá an teannas ag méadú agus tá an lucht tacaíochta réidh le scairtí ar son a gcondae féin. Gach Luan, beidh Lynette Fay agus a painéal saineolaithe peile is iomána le cluinstin ar Blas agus buaicphointí agus conspóidí na gcluichí craoibhe á bplé acu. Beidh siad ag súil le hinchur ón lucht éisteachta fosta. Bí rannpháirteach sa phlé spleodrach CLG gach Luan ar Blas ar BBC Raidió Uladh le linn na Craoibhe. Craolfar an chéad eagrán eile de Club Leabhar Blas Déardaoin 12ú Bealtaine.

Agus muid ag druidim i dtreo aimsir na scrúdaithe Ard-Léibhéil, beidh Club Leabhar Blas ag craoladh dhá chlár speisialta chun treoir a thabhairt do dhaltaí scoile atá ag ullmhú don scrúdú Ard-Léíbhéil Ghaeilge. Beidh saineolaithe litríochta cruinnithe le chéile i stiúideó Blas chun seodanna eolais a scaipeadh. Déanfar plé ar na mórthéamaí atá le sonrú i bhfilíocht Ghaeilge an siollabais agus molfar ar an dóigh is fearr chun anailís critice a scríobh.
Ar an phainéal beidh Sean Mac Labhraí agus Mícheal Ó Máirtín as Coláiste Mhuire agus an scríbhneoir clúiteach Séamas Mac Annaidh.
I measc na bhfilí a bhéas faoi chaibidil tá:

  • Seán Ó Ríordáin
  • Gréagóir Ó Dúill
  • Nuala Ní Dhomhnaill
  • Máirtín Ó Direáin
  • Cathal Ó Searcaigh

Craolfar clár speisialta eile ar dhramaíocht agus ar ghearrscéalaíocht ó shiollabas Ard-léibhéil Ghaeilge Déardaoin 26ú Bealtaine. Beidh na painéalaithe céanna ag plé na litríochta sin agus beidh deis ag daltaí scoile tuairimí agus moltaí na bpainéalaithe a chluinstin.
I measc na saothar a bhéas faoi chaibidil tá:
An Chéad Chnuasach le Peigí Rose agus Breithiúnas le Mairéad Ní Ghráda
Tá na heagráin eile de Club Leabhar Blas ar fáil ar: www.bbc.co.uk/irish/articles/view/1070/gaeilge/

TG4: Coiscéimeanna
TG4: Stair na mBannaí Céilí
TG4: 7 Lá
TG4: Comhrá: Máirín Ní Dhubhchoin
TG4: Ó Tholg go Tolg
RnaG: Gradam Ónáin
RnaG: Sláinte Mhaith
RnaG: Ó Chósta go Cósta
RnaG: Comhluadar na Leabhar
RnaG: Ceol Binn ó na Beanna
RnaG: Nuacht a hAon
RnaG: Nótaí Ceoil le Fiachna Ó Braonáin